When Jhalkari Bai fought as Lakshmi Bai

When Jhalkari Bai fought as Lakshmi Bai
Usha Bande

जेव्हा ढलकारी बाई लक्ष्मीबाई म्हणून लढल्या

LAKSHMI BAI, the Rani of Jhansi, stands as a symbol of determination, indomitable courage and strategic military planning. She has been extolled by littérateurs and folk singers have sung paeans of praise for her bravery. The popular image of the Rani is contained in a series of folk songs and rasos of the area around Jhansi as well as in the Powada, the folk songs of chivalry from Maharashtra.

झाशीची राणी लक्ष्मी बाई निर्धार, अदम्य धैर्य आणि सामरिक लष्करी नियोजनाचे प्रतीक आहे. साहित्यिकांनी त्यांची स्तुती केली आहे आणि तिच्या गायकीबद्दल लोक गायकाने स्तुतीसुद्धा गायली आहेत. राणीची लोकप्रिय प्रतिमा झांसीच्या सभोवतालच्या भागातील तसेच पोवाड्यात, महाराष्ट्रातील गाजलेल्या लोकांच्या गाण्यांमध्ये आणि लोकांच्या गाण्यांमध्ये आहे.

Sir Hugh Rose, the British General in Jhansi, recalled her as "the bravest and the best military leader." The Rani was also very popular among the womenfolk of Bundelkhand and there are numerous songs praising the Rani for taking up the sword and fighting the firangis instead of crying over her widowhood helplessly. She was a role model to many of them, which can be gauged by the immediate response she got for the women's army that she raised within a short time. Some of the female soldiers like Mandar, Sundari Bai, Mundari Bai and Moti Bai fought the British with the Rani and earned for themselves a place in the history of India's first war of independence.

झांसी येथील ब्रिटीश जनरल सर ह्यू रोजने तिला "ब्रेव्हेट आणि सर्वोत्कृष्ट लष्करी नेते" म्हणून संबोधले. बुंदेलखंडमधील महिलांमध्येही राणी खूप लोकप्रिय होती आणि तिच्या विधवात्वावर असहाय्यपणे ओरडण्याऐवजी तलवार उचलण्याची आणि फिरंगीची लढाई केल्याबद्दल राणीची स्तुती करणारी असंख्य गाणी आहेत. त्यापैकी बर्‍याच जणांकरिता ती एक आदर्श होती, ज्याचा अंदाज तिला अल्पावधीतच उचलण्यात येणा army्या महिला सैन्यासाठी मिळालेल्या तत्काळ प्रतिसादावरून मिळू शकतो. मंदार, सुंदरीबाई, मुंदरीबाई आणि मोतीबाई यासारख्या काही महिला सैनिकांनी राणीशी इंग्रजांशी लढा दिला आणि भारताच्या पहिल्या स्वातंत्र्याच्या युद्धाच्या इतिहासात स्वत: साठी स्थान मिळवले.

One of Lakshmi Bai's favourite female soldiers was Jhalkari Bai, the chief of Durgavahini, the women's force. A Koree by cast, Jhalkari remained Lakshmi Bai's close associate and helper during the battle. Her husband was Poonam Koree, who was employed as a canon operator at the main gate of the Jhansi fort. Legend has it that Jhalkari Bai had motivated him to fight for the queen and lay down his life for the country. Jhalkari Bai had the good fortune of being trained by Lakshmi Bai herself in the art of archery, wrestling, horse-riding, shooting and other physical exercises. Jhalkari was brave, daring and had an uncanny ability to understand war strategy. She motivated other women also to join the army and die for the cause. The Rani liked her and had faith in her. She, in return, was loyal to her queen and would have died willingly fighting with her. But fate willed otherwise.

लक्ष्मीबाईंची आवडती महिला सैनिकांपैकी एक झलकारीबाई होती, ती दुर्गावाहिनीची प्रमुख होती. लढाईत झालकारी लक्ष्मीबाईंचा जवळचा सहकारी आणि मदतनीस म्हणून काम करणारा कोरी. तिचा नवरा पूनम कोरी होता, जो झांसी किल्ल्याच्या मुख्य गेटवर कॅनन ऑपरेटर म्हणून नोकरीला होता. अशी आख्यायिका आहे की झलकारीबाईंनी राणीसाठी लढा देण्यासाठी आणि देशासाठी आपले प्राण अर्पण करण्यासाठी प्रेरित केले होते. धनुर्विद्या, कुस्ती, घोडेस्वारी, शूटिंग आणि इतर शारीरिक व्यायामाचे प्रशिक्षण स्वतः लक्ष्मीबाईंनी मिळवण्याचे चांगले भाग्य झलकारीबाईंचे होते. झलकारी शूर व धैर्यवान होते आणि युद्धाची रणनीती समजून घेण्याची एक विलक्षण क्षमता होती. इतर महिलांनाही त्यांनी सैन्यात भरती व्हावे व त्यासाठीच मरण यावे यासाठी त्यांनी प्रवृत्त केले. राणीला तिची आवड होती आणि तिचा तिच्यावर विश्वास होता. त्या बदल्यात ती आपल्या राणीशी निष्ठावान होती आणि तिच्याशी स्वेच्छेने लढताना मरण पावली असता. पण नशीब इच्छा नसल्यास.

Interestingly, Jhalkari Bai had a close resemblance to Rani Lakshmi Bai. According to historians, in physique, the colour of the eyes and complexion, the two women—Rani Lakshmi Bai and Jhalkari—were so similar that were they to dress alike, they would have looked identical. Brindaban Lal Verma mentions this fact in his novel Jhansi Ki Rani and Vishnu Rao Godse makes a reference to Jhalkari in his Marathi book Mazha Pravas (My Travels). A great strategist as the Rani was, she took advantage of this fact and the two women between themselves managed to hoodwink the British for quite some time.

विशेष म्हणजे, झलकारीबाईंचे राणी लक्ष्मीबाईशी जवळचे साम्य होते. इतिहासकारांच्या म्हणण्यानुसार, शरीरात डोळ्यांचा रंग आणि रंग, राणी लक्ष्मीबाई आणि झलकारी या दोन स्त्रिया इतक्या साम्य होत्या की त्या सर्वांनी एकसारखेच कपडे घातले असेल तर ते एकसारखे दिसले असते. वृंदाभान लाल वर्मा यांनी आपल्या झाशी की राणी या कादंबरीत या वस्तुस्थितीचा उल्लेख केला आहे आणि विष्णूराव गोडसे यांनी त्यांच्या मराठी पुस्तक (माझा ट्रॅव्हल्स) पुस्तकात झलकारीचा उल्लेख केला आहे. राणी जशी एक मोठी रणनीतिकार होती, तिने या गोष्टीचा फायदा उचलला आणि दोन स्त्रिया आपापल्या काळात बर्‍याच काळ इंग्रजांना हुसकावून लावल्या.

The fort of Jhansi was surrounded by the British forces under Sir Hugh Rose. There was incessant firing from all sides and it was just a matter of time before tables could be turned unless help came from Tantiya Tope. That could be long. The exigency of the hour was to save the life of the Rani and her infant child, Damodar Rao, the heir apparent. It was at this point that Jhalkari's resemblance to the Rani came as a blessing in disguise. Jhalkari dressed herself as the Rani with her immaculate white Chanderi sari tucked neatly, the typical turban, and the mark of crescent moon on her forehead, a sword and a shield. Jhalkari knew how to wield her weapons and not even the most argus-eyed of the British could discern any difference; indeed, no one could have imagined the plot.

झांसीचा किल्ला सर ह्यू गुलाबच्या खाली ब्रिटीश सैन्याने वेढला होता. सर्व बाजूंनी सतत गोळीबार सुरू होता आणि तंत्या टोपेकडून मदत आल्याशिवाय टेबल्स चालू करण्यापूर्वी ती थोड्या काळाची होती. ते लांब असू शकते. या काळाची उत्सुकता म्हणजे राणी आणि तिचे मूल, दामोदर राव यांचे वारसांचे जीवन वाचवणे. याच वेळी झलकारीचे राणीशी असलेले साम्य वेशात आशीर्वाद म्हणून आले. झलकारीने स्वत: ला राणी म्हणून परिधान केले. तिच्या पांढma्या चांदरी साडी सुबकपणे, टिपिकल पगडी, आणि तिच्या कपाळावर चंद्रकोरचे चिन्ह, तलवार आणि ढाल. झलकारी यांना शस्त्रे कशी चालवायची हे माहित होते आणि ब्रिटीशांपैकी सर्वात भव्य डोळ्यादेखील फरक ओळखू शकत नाहीत; खरंच, कोणीही या कल्पनेची कल्पना करू शकत नाही.

As planned, Lakshmi Bai galloped to the ramparts of the fort amid bullets and took her legendary leap from the formidable height, with her son tied on her back. Her aim was to reach Kalpi, muster up forces and give a fight with renewed vigour.

ठरल्याप्रमाणे, लक्ष्मीबाईंनी गोid्या गोळ्यांमध्ये किल्ल्याच्या तटबंदीकडे झेपावले आणि तिच्या मागे तिच्या मुलाला बांधून तिच्या उंच उंच कड्यातून एक मोठी झेप घेतली. तिचा हेतू होता कालपीला पोहोचणे, सैन्याने एकत्र करणे आणि नव्या जोमाने संघर्ष करणे.

Back in the fort, the British fought with Rani Lakshmi Bai (Jhalkari, in reality). She went up to Dantia giving a heroic resistance to the British forces without caring for her life; however, she was subsequently imprisoned. The trick had worked and for one week, Jhalkari managed to dupe the British by posing as the queen.

गडावर परत इंग्रजांनी राणी लक्ष्मीबाई (झलकारी, प्रत्यक्षात) यांच्याशी युद्ध केले. आपल्या जिवाची पर्वा न करता ती ब्रिटीश सैन्याला एक वीर प्रतिकार देत दंतियाकडे गेली; मात्र त्यानंतर तिला तुरूंगात डांबण्यात आले. या युक्तीने कार्य केले आणि एका आठवड्यापर्यंत, झलकारी राणी म्हणून उभे राहून ब्रिटीशांची फसवणूक करण्यात यशस्वी झाली.

Historical records reveal that an internal informer betrayed Jhalkari out of jealousy. Uncertain about her true identity, the British vacillated for a while but when convinced that the so-called 'Rani' was not the queen of Jhansi but a maid named Jhalkari impersonating as Lakshmi Bai, they released her. Jhalkari, it is said, lived till 1890 and became a legend in her time. Extolled for her bravery and acumen, she found place in many ballads of the time.

ऐतिहासिक नोंदींमधून असे दिसून आले आहे की अंतर्गत माहिती देणा्याने ईर्षेमुळे झलकारीचा विश्वासघात केला. तिच्या खर्या ओळखीबद्दल अनिश्चित, ब्रिटीश थोड्या काळासाठी बाहेर पडले पण जेव्हा तथाकथित 'राणी' झाशीची राणी नसून, झालकारी नावाची मोलकरीण लक्ष्मीबाई अशी तोतयागिरी केली, तेव्हा त्यांनी तिला सोडले. असे म्हटले जाते की झलकारी हे 1890 पर्यंत जगले आणि ती तिच्या काळात एक आख्यायिका बनली. तिच्या शौर्यासाठी आणि हुशारपणामुळे, तिला त्या काळातल्या अनेक गाण्यांमध्ये स्थान मिळाले.